ఢిల్లీలోని జంతర్మంతర్లో ఏర్పాటు చేసిన తాత్కాలిక వేదికపై సోనం వాంగ్చుక్ నీరసంగా పడుకుని ఉన్నారు. కేవలం నీటినే తీసుకుంటూ ఆయన చేపట్టిన నిరాహార దీక్షకు అప్పటికే 17 రోజులు పూర్తయ్యాయి. ఎనిమిది కిలోలకు పైగా బరువు తగ్గిపోయింది. రక్తపోటు 109/70గా నమోదైంది. వైద్యులు 24 గంటలూ ఆయన ఆరోగ్యాన్ని పర్యవేక్షిస్తున్నారు.
మొదట సోషల్ మీడియా ద్వారా యువత ప్రారంభించిన ఈ నిరసన ఉద్యమం ఇప్పుడు ప్రతిపక్ష రాజకీయ నేతలు, సినీ ప్రముఖులు, పర్యావరణ ఉద్యమకారులు, విద్యార్థి సంఘాల మద్దతును కూడగట్టుకుంది. అయితే కేంద్ర ప్రభుత్వం మాత్రం ఇప్పటివరకు ఎలాంటి స్పందన ఇవ్వలేదు.
59 ఏళ్ల సోనం వాంగ్చుక్ లడఖ్కు చెందిన ఇంజినీర్, విద్యా సంస్కర్త, వాతావరణ మార్పులపై పోరాడుతున్న కార్యకర్త. జూన్ 28 నుంచి ఆయన నిరవధిక నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించారు. ఈ ఉద్యమానికి “కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ (CJP)” అనే యువత ఆధ్వర్యంలోని వ్యంగ్య రాజకీయ ఉద్యమం నాయకత్వం వహిస్తోంది. నీట్-యూజీ 2026 ప్రశ్నాపత్రం లీక్ ఘటనకు నైతిక బాధ్యత వహిస్తూ కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ రాజీనామా చేయాలని వీరి ప్రధాన డిమాండ్. జూలై 15 నాటికి జంతర్మంతర్లో నిరసనకు 25 రోజులు పూర్తయినా కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి ఎలాంటి ప్రత్యక్ష స్పందన రాలేదు.
సోనం వాంగ్చుక్ ఎవరు?
1966 సెప్టెంబర్ 1న లడఖ్లోని చిన్న గ్రామం ఉలేతోక్ఫోలో జన్మించారు. ఆ గ్రామంలో అప్పట్లో కేవలం ఐదు కుటుంబాలే ఉండేవి. పాఠశాల కూడా లేదు. మొదటి తొమ్మిదేళ్లు ఆయనకు తల్లే ఇంట్లో విద్య బోధించారు. “నా తల్లి పాఠశాలకు వెళ్లలేదు. కానీ ఆమె నిజమైన విద్యావంతురాలు” అని వాంగ్చుక్ తరచూ చెబుతుంటారు.
తర్వాత కుటుంబం శ్రీనగర్కు మారింది. అక్కడ మొదటిసారి పాఠశాలలో చేరినా, ఉర్దూలో బోధన, ఉపాధ్యాయుల శారీరక శిక్షలు ఆయనకు ఇబ్బందిగా మారాయి. ఆ పాఠశాలను వదిలేసి ఢిల్లీలోని కేంద్రీయ విద్యాలయంలో చేరారు.
తర్వాత శ్రీనగర్లోని నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (NIT)లో మెకానికల్ ఇంజినీరింగ్ చదివారు. తండ్రి ఆ నిర్ణయాన్ని వ్యతిరేకించడంతో, స్వయంగా ఖర్చులు భరిస్తూ 1987లో డిగ్రీ పూర్తి చేశారు.
లడఖ్ విద్యా వ్యవస్థలో విప్లవాత్మక మార్పులు
1988లో స్వస్థలానికి తిరిగి వచ్చిన ఆయన SECMOL (Students’ Educational and Cultural Movement of Ladakh) అనే సంస్థను స్థాపించారు.
అప్పట్లో లడఖ్లో ప్రభుత్వ పరీక్షల్లో 95 శాతం మంది విద్యార్థులు విఫలమయ్యేవారు. కారణం బోధన ఉర్దూలో ఉండటం, పాఠ్యాంశాలు వారి జీవన విధానానికి ఏమాత్రం సంబంధం లేకపోవడం.
దీంతో స్థానిక భాషల్లో పాఠ్యపుస్తకాలు రూపొందించడం, ఉపాధ్యాయులకు శిక్షణ ఇవ్వడం, గ్రామస్థులను పాఠశాలల నిర్వహణలో భాగస్వాములను చేయడం వంటి సంస్కరణలు చేపట్టారు. 1994లో ప్రారంభమైన “ఆపరేషన్ న్యూ హోప్” తర్వాత లడఖ్ విద్యా విధానంలో కీలక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.
ఈ కృషికి గుర్తింపుగా 2018లో రామన్ మాగ్సెసే అవార్డు అందుకున్నారు.
‘ఐస్ స్టూపా’ ఆవిష్కర్త
విద్యతో పాటు పర్యావరణ రంగంలోనూ ఆయన విశేష సేవలు అందించారు.
లడఖ్లో నీటి కొరతను తగ్గించేందుకు శీతాకాలంలో మంచును నిల్వ చేసి, వేసవిలో రైతులకు నీరు అందించే ‘ఐస్ స్టూపా’ అనే కృత్రిమ హిమానీనదాన్ని రూపొందించారు. ఆయన బృందం నిర్మించిన ఆరు ఐస్ స్టూపాలు సుమారు మూడు కోట్ల లీటర్ల నీటిని నిల్వ చేసే సామర్థ్యం కలిగి ఉన్నాయి.
SECMOL క్యాంపస్ పూర్తిగా సౌరశక్తితో నడుస్తోంది. అక్కడ తాపన, వంట, విద్యుత్ కోసం శిలాజ ఇంధనాలను ఉపయోగించరు.
బాలీవుడ్ చిత్రం ‘3 ఇడియట్స్’లో ఆమిర్ ఖాన్ పోషించిన ‘ఫున్సుక్ వాంగ్డు’ పాత్రకు కూడా సోనం వాంగ్చుక్ జీవితం కొంతవరకు స్ఫూర్తిగా నిలిచింది.
ఆయన డిమాండ్లు ఏమిటి?
- ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ రాజీనామా
2026 మే 3న జరిగిన నీట్-యూజీ పరీక్షకు 22.8 లక్షల మంది విద్యార్థులు హాజరయ్యారు. ప్రశ్నాపత్రం లీక్ కావడంతో పరీక్ష రద్దు చేసి, జూన్ 21న మళ్లీ నిర్వహించారు.
ఈ ఘటన తర్వాత వివిధ మీడియా కథనాల ప్రకారం కనీసం 11 మంది విద్యార్థులు ఆత్మహత్య చేసుకున్నారు.
దీంతో కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి రాజీనామా చేయాలని, మరణించిన విద్యార్థుల కుటుంబాలకు రూ.1 కోటి చొప్పున పరిహారం ఇవ్వాలని CJP డిమాండ్ చేస్తోంది.
వాంగ్చుక్ మాట్లాడుతూ,
“విద్యార్థులు ఎలాంటి తప్పు చేయలేదు. ప్రశ్నాపత్రం లీక్ కావడం ప్రభుత్వ వైఫల్యం. కానీ శిక్ష మాత్రం విద్యార్థులు అనుభవించారు” అని వ్యాఖ్యానించారు.
- లడఖ్కు రాజ్యాంగ పరిరక్షణ
2019లో ఆర్టికల్ 370 రద్దు అనంతరం జమ్మూ-కాశ్మీర్ను రెండు కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలుగా విభజించారు. లడఖ్కు రాష్ట్ర హోదా లేకపోవడంతో అక్కడ శాసనసభ, ప్రజా సేవా కమిషన్ వంటి ప్రజాస్వామ్య సంస్థలు లేవు.
వాంగ్చుక్ ప్రధానంగా రాజ్యాంగంలోని ఆరో షెడ్యూల్ (Sixth Schedule) కింద లడఖ్కు ప్రత్యేక రక్షణ కల్పించాలని కోరుతున్నారు.
ప్రస్తుతం లడఖ్ జనాభాలో 97 శాతం మంది షెడ్యూల్డ్ తెగలకు చెందినవారు. అయినప్పటికీ వారికి రాజ్యాంగ పరిరక్షణ లేకపోవడంతో భూములు, సహజ వనరులు బాహ్య సంస్థల చేతుల్లోకి వెళ్లే ప్రమాదం ఉందని పర్యావరణవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు.
గతంలోనూ పలు నిరాహార దీక్షలు
- 2024 మార్చి: లేహ్లో 21 రోజుల నిరాహార దీక్ష.
- అదే ఏడాది లేహ్ నుంచి ఢిల్లీ వరకు దాదాపు 1,000 కిలోమీటర్ల పాదయాత్ర చేపట్టగా ఢిల్లీ సరిహద్దులో పోలీసులు అదుపులోకి తీసుకున్నారు.
- 2025 సెప్టెంబర్: మరోసారి నిరాహార దీక్ష. రాష్ట్ర హోదా కోసం జరిగిన ఆందోళన హింసాత్మకంగా మారి నలుగురు మరణించారు.
- అనంతరం జాతీయ భద్రతా చట్టం (NSA) కింద అరెస్టు చేసి జోధ్పూర్ సెంట్రల్ జైలులో 170 రోజులు నిర్బంధించారు.
- 2026 మార్చి 14న కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆయన నిర్బంధాన్ని రద్దు చేసింది.
ప్రస్తుత దీక్ష ప్రారంభించినప్పుడు ఆయన స్పష్టంగా ప్రకటించారు:
“ఇది నా ఆరోసారి నిరాహార దీక్ష. ఈసారి ఆరు వారాలు లేదా మరణం వరకు కొనసాగిస్తాను.”
మరో సందర్భంలో ఆయన ఇలా అన్నారు:
“నేను గాంధీ కాదు… హీరో కూడా కాదు. బాధ్యతను నిర్వర్తించాలనుకునే సాధారణ భారత పౌరుడిని మాత్రమే.”
కేంద్ర ప్రభుత్వ వైఖరి
జూలై 15 నాటికి కేంద్ర ప్రభుత్వం అధికారికంగా ఎలాంటి స్పందన ఇవ్వలేదు.
ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ మాత్రం CJPని “అశాంతి సృష్టించే శక్తుల బీ-టీమ్”గా అభివర్ణిస్తూ రాజీనామా చేసే ప్రసక్తే లేదని స్పష్టం చేశారు.
ఎవరి మద్దతు లభించింది?
ఈ ఉద్యమానికి పలువురు ప్రతిపక్ష నేతలు మద్దతు ప్రకటించారు.
- మమతా బెనర్జీ
- అఖిలేష్ యాదవ్
- అరవింద్ కేజ్రీవాల్
- ఉద్ధవ్ ఠాక్రే
సినీ రంగం నుంచి ఓమీ వైద్య (“3 ఇడియట్స్”లో చతుర్ పాత్రధారి), జీనత్ అమన్, నసీరుద్దీన్ షా, రత్నా పాఠక్ షా, ప్రకాశ్ రాజ్ తదితరులు ప్రభుత్వాన్ని చర్చలకు రావాలని కోరారు.
తదుపరి ఏమిటి?
జూలై 20 నుంచి పార్లమెంట్ వర్షాకాల సమావేశాలు ప్రారంభం కానున్నాయి.
ఆ రోజు జంతర్మంతర్ నుంచి పార్లమెంట్ వరకు శాంతియుత ర్యాలీ నిర్వహించాలని CJP నిర్ణయించింది. ఆరోగ్యం సహకరిస్తే తాను కూడా పాల్గొంటానని సోనం వాంగ్చుక్ ప్రకటించారు.
అయితే ఆయన ఆరోగ్యం క్రమంగా క్షీణిస్తుండటంతో ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. నిరాహార దీక్షలో పాల్గొంటున్న మరో విద్యార్థి నేత స్పృహ తప్పి ఆస్పత్రిలో చేరగా, వాంగ్చుక్ మాత్రం దీక్ష విరమించేందుకు ఇప్పటివరకు అంగీకరించలేదు.