జవహర్లాల్ నెహ్రూను కదిలించి, ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు కారణమైన పొట్టి శ్రీరాములు గారి 58 రోజుల అమరణ నిరాహార దీక్ష
“శ్రీరాములు లాంటి మరో 11 మంది అనుచరులు నాటు ఉంటే, నేను ఒకే సంవత్సరంలో దేశానికి స్వాతంత్ర్యం తీసుకువస్తాను” – అని ఒకానొక సమయంలో మహాత్మా గాంధీ పొట్టి శ్రీరాములు గారి గురించి అన్నారు. కానీ, తన శిష్యుడే స్వతంత్ర భారతదేశ రాజకీయ మ్యాప్ను మార్చడానికి అదే గాంధేయ ఆయుధాన్ని (నిరాహార దీక్ష) ఉపయోగిస్తాడని గాంధీ కూడా ఊహించి ఉండరు.
చారిత్రక నేపథ్యం
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన కొత్తలో, భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాలు లేవు. తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నీ అప్పటి ‘మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ’ (తర్వాత మద్రాసు రాష్ట్రం) లో భాగంగా ఉండేవి. తమిళుల పాలనలో తెలుగు వారికి అన్యాయం జరుగుతోందనే భావనతో, తెలుగు ప్రజల కోసం ప్రత్యేక పరిపాలన విభాగం కావాలనే డిమాండ్ దశాబ్దాలుగా ఉండేది.
ఆమరణ నిరాహార దీక్ష మరియు బలిదానం
తెలుగు మాట్లాడే ప్రజల కోసం ప్రత్యేక రాష్ట్రం కావాలనే డిమాండ్తో అక్టోబర్ 1952లో పొట్టి శ్రీరాములు గారు ఆమరణ నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించారు. దీక్ష కొనసాగుతున్న కొద్దీ ఆయన ఆరోగ్యం క్షీణించింది. 58 రోజుల సుదీర్ఘ పోరాటం తర్వాత, 15 డిసెంబర్ 1952న ఆయన తుదిశ్వాస విడిచారు. తాను ప్రాణాలర్పించి కలలుగన్న ప్రత్యేక రాష్ట్రాన్ని ఆయన కళ్ళారా చూడలేకపోయారు.
ప్రధాని నెహ్రూ వ్యతిరేకతకు కారణం ఏమిటి?
స్వాతంత్ర్యానికి ముందు కాంగ్రెస్ పార్టీ భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటుకు మద్దతు ఇచ్చింది. కానీ, దేశ విభజన తర్వాత జరిగిన ఘోర హింస, శరణార్థుల సమస్య, కాశ్మీర్ యుద్ధం మరియు సంస్థానాల విలీనం వంటి సవాళ్ల వల్ల అప్పటి ప్రధాని జవహర్లాల్ నెహ్రూ ఆలోచన మారింది.
నెహ్రూ, వల్లభాయ్ పటేల్, పట్టాభి సీతారామయ్యలతో కూడిన ‘JVP కమిటీ’…
“భాష అనేది ప్రజలను కలపడమే కాకుండా, విడదీసే శక్తీ కావచ్చు” అని అభిప్రాయపడింది. దేశ భద్రత, ఐక్యత ముఖ్యం కాబట్టి, రాష్ట్రాల విభజనకు ఇది సరైన సమయం కాదని నెహ్రూ భావించారు. ఆయన వైఖరి తెలుగు ప్రజలకు అస్పష్టంగా అనిపించడంతో ఉద్యమం మరింత తీవ్రరూపం దాల్చింది. బలిదానం తెచ్చిన మార్పుపొట్టి శ్రీరాములు గారి మరణవార్త వినగానే మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలోని తెలుగు జిల్లాల్లో తీవ్రమైన నిరసనలు, హింసాత్మక ఘటనలు, పోలీసు కాల్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. పరిస్థితి చేయి దాటిపోవడంతో, ఆయన మరణించిన నాలుగు రోజులకే… ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేయక తప్పదని ప్రధాని జవహర్లాల్ నెహ్రూ అధికారికంగా ప్రకటించారు.
లదాఖ్ ఉద్యమంతో పోలిక (ప్రస్తుత సందర్భం)
ప్రస్తుతం లదాఖ్కు చెందిన విద్యావేత్త, సామాజిక కార్యకర్త సోనమ్ వాంగ్చుక్ ఢిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ వద్ద లదాఖ్కు ప్రత్యేక హక్కులు (ఆరో షెడ్యూల్ హోదా) కల్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ నిరవధిక నిరాహార దీక్ష చేస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో, దేశ చరిత్రలో ఒక దీక్ష ప్రభుత్వం యొక్క నిర్ణయాలను ఎలా మార్చగలిగిందో గుర్తుచేస్తూ ఈ కథనాన్ని ప్రచురించారు.