భారత్, చైనా మధ్య మరో కీలక అంశంపై చర్చలు జరుగుతున్నాయి. పాకిస్థాన్ తన గగనతలాన్ని భారత విమానయాన సంస్థలకు మూసివేయడంతో, భారత విమానాలు యూరప్, అమెరికా వైపు వెళ్లేందుకు ఎక్కువ దూరం ప్రయాణించాల్సి వస్తోంది. దీంతో చైనాలోని జిన్‌జియాంగ్ ప్రాంతం మీదుగా భారత విమానాలకు ప్రత్యామ్నాయ మార్గం కల్పించే అంశంపై ఇరు దేశాల మధ్య చర్చలు జరుగుతున్నట్లు సమాచారం.
ప్రతిపాదిత మార్గం పశ్చిమ చైనాలోని హోటాన్ ప్రాంతానికి సమీపంగా వెళ్లే అవకాశం ఉంది. భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ దాదాపు ఏడాది కాలంగా చైనా అధికారులతో ఈ అంశంపై చర్చిస్తున్నట్లు సంబంధిత వర్గాలు వెల్లడించాయి. అయితే ఇప్పటివరకు దీనిపై తుది ఒప్పందం కుదరలేదు.
2025 ఏప్రిల్‌లో పహల్గామ్ ఉగ్రదాడి తర్వాత పాకిస్థాన్ భారత విమానాలకు తన గగనతలాన్ని మూసివేసింది. అప్పటి నుంచి పశ్చిమ దేశాలకు వెళ్లే కొన్ని భారత విమానాలు అరేబియా సముద్రం మీదుగా ప్రత్యామ్నాయ మార్గాల్లో ప్రయాణిస్తున్నాయి. దీంతో విమాన ప్రయాణ సమయం, ఇంధన వినియోగం, సిబ్బంది ఖర్చులు పెరిగాయి.
ఈ గగనతల నిషేధం కొనసాగితే 12 నెలల్లో తమకు సుమారు 600 మిలియన్ డాలర్ల వరకు నష్టం కలగవచ్చని ఎయిర్ ఇండియా గతంలో అంచనా వేసింది. ముఖ్యంగా సుదూర అంతర్జాతీయ విమానాలపై ఈ ప్రభావం ఎక్కువగా పడింది. ప్రస్తుతం పశ్చిమాసియాలో కొనసాగుతున్న పరిణామాల కారణంగా విమాన ఇంధన ధరలు పెరగడం కూడా విమానయాన సంస్థలపై అదనపు భారాన్ని పెంచుతోంది.
జిన్‌జియాంగ్ మీదుగా కొత్త మార్గం అందుబాటులోకి వస్తే భారత విమానయాన సంస్థలకు మరో ప్రత్యామ్నాయం లభించవచ్చు. అయితే ఎంత సమయం, ఎంత ఇంధనం ఆదా అవుతుందనేది చైనా అనుమతించే మార్గం, ఆ మార్గాన్ని ఉపయోగించగల విమానాల సంఖ్య వంటి అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రస్తుతానికి భారత విమానాలు పాకిస్థాన్ గగనతలాన్ని తప్పించుకుని ప్రయాణిస్తున్నాయి.
ఇదే సమయంలో భారత్-చైనా సంబంధాల్లో కూడా ఇటీవలి కాలంలో కొంత మెరుగుదల కనిపిస్తోంది. 2020 సరిహద్దు ప్రతిష్టంభన తర్వాత దెబ్బతిన్న సంబంధాలను సాధారణ స్థితికి తీసుకురావడానికి ఇరు దేశాలు దౌత్యపరమైన చర్చలు కొనసాగిస్తున్నాయి. సెప్టెంబర్‌లో ఢిల్లీలో జరిగిన బ్రిక్స్ సదస్సు సందర్భంగా ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ, చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్‌పింగ్ భేటీ అయి ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు, సరిహద్దు అంశాలు, వాణిజ్యం తదితర విషయాలపై చర్చించారు.
భారత్-చైనా మధ్య నేరుగా విమాన సర్వీసులు కూడా క్రమంగా పునరుద్ధరిస్తున్నారు. సెప్టెంబర్ 21 నుంచి చైనా సదరన్ ఎయిర్‌లైన్స్ గ్వాంగ్‌జౌ-న్యూఢిల్లీ సర్వీసులను తిరిగి ప్రారంభించింది. అంతకుముందు ఎయిర్ ఇండియా, ఎయిర్ చైనా, చైనా ఈస్టర్న్, ఇండిగో వంటి సంస్థలు కూడా భారత్-చైనా మధ్య కొన్ని మార్గాలను తిరిగి ప్రారంభించాయి.
మొత్తంగా, పాకిస్థాన్ గగనతల నిషేధం కారణంగా భారత విమానయాన సంస్థలకు ఎదురవుతున్న అదనపు సమయం, ఖర్చులను తగ్గించేందుకు జిన్‌జియాంగ్ మార్గం ఒక ప్రత్యామ్నాయంగా పరిశీలనలో ఉంది. అయితే ఈ మార్గంపై భారత్-చైనా మధ్య ఇంకా తుది నిర్ణయం లేదా ఒప్పందం కుదరలేదు.