సౌర విద్యుత్ ఉత్పత్తి పెరుగుతోంది… కానీ ఎందుకు వృథా అవుతోంది?

భారత్ పరిశుభ్రమైన ఇంధన (క్లీన్ ఎనర్జీ) రంగంలో వేగంగా ముందుకెళ్తోంది. గత పదేళ్లలో సౌర విద్యుత్ ఉత్పత్తి భారీగా పెరిగింది. 2015-16లో దేశ విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యంలో సౌరశక్తి వాటా కేవలం 2 శాతం మాత్రమే ఉండగా, 2026 మే నాటికి అది దాదాపు 29 శాతానికి చేరుకుంది. అయితే ఈ విజయంతో పాటు ఒక పెద్ద సమస్య కూడా తలెత్తుతోంది. ఉత్పత్తి చేసిన సౌర విద్యుత్‌లో కొంత భాగం వినియోగం కాకుండా వృథా అవుతోంది.

ఎందుకు ఇలా జరుగుతోంది?

సౌర విద్యుత్ ఉత్పత్తి ఎక్కువగా మధ్యాహ్నం సమయంలో ఉంటుంది. కానీ దేశంలో విద్యుత్ వినియోగం అత్యధికంగా సాయంత్రం 6 గంటల నుంచి రాత్రి 10 గంటల మధ్య ఉంటుంది. ఈ సమయంలో సూర్యకాంతి లేకపోవడంతో సౌర విద్యుత్ ఉత్పత్తి తగ్గిపోతుంది. ఫలితంగా మధ్యాహ్నం ఉత్పత్తి చేసిన విద్యుత్‌ను నిల్వ చేసుకునే లేదా అవసరమైన ప్రాంతాలకు తరలించే సదుపాయాలు తగినంతగా లేకపోవడం వల్ల విద్యుత్ వృథా అవుతోంది.

అసలు సమస్య ఏమిటి?

సౌర విద్యుత్ ఉత్పత్తి పెరిగినా, దానిని దేశవ్యాప్తంగా పంపిణీ చేసే ట్రాన్స్‌మిషన్ లైన్లు, గ్రిడ్ మౌలిక సదుపాయాలు, బ్యాటరీ నిల్వ వ్యవస్థలు అదే వేగంతో అభివృద్ధి కాలేదు. దీంతో విద్యుత్ అధికంగా ఉత్పత్తి అయ్యే సమయంలో కొన్ని విద్యుత్ కేంద్రాలు తమ ఉత్పత్తిని తగ్గించాల్సి వస్తోంది. దీనినే “కర్టైల్మెంట్” (Curtailment) అంటారు. అంటే ఉత్పత్తి చేయగలిగినా, గ్రిడ్‌లో స్థలం లేకపోవడంతో విద్యుత్‌ను ఉపయోగించలేకపోవడం.

విద్యుత్ డిమాండ్ మాత్రం పెరుగుతూనే ఉంది

భారత్‌లో డేటా సెంటర్లు, కృత్రిమ మేధ (AI), ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల వినియోగం పెరుగుతున్నందున విద్యుత్ అవసరం కూడా వేగంగా పెరుగుతోంది. వచ్చే ఏడాది దేశ గరిష్ఠ విద్యుత్ డిమాండ్ 300 గిగావాట్లకు చేరుతుందని కేంద్ర ప్రభుత్వం అంచనా వేస్తోంది. (Reuters⁠)

పరిష్కారం ఏంటి?

నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం

• భారీ స్థాయిలో బ్యాటరీ ఎనర్జీ స్టోరేజ్ వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేయాలి.
• పంప్డ్ హైడ్రో స్టోరేజ్ ప్రాజెక్టులను వేగంగా పూర్తి చేయాలి.
• రాష్ట్రాల మధ్య విద్యుత్ ప్రసార (ట్రాన్స్‌మిషన్) నెట్‌వర్క్‌ను మరింత బలోపేతం చేయాలి.
• విద్యుత్ డిమాండ్‌కు అనుగుణంగా గ్రిడ్ నిర్వహణను ఆధునీకరించాలి.

ఈ చర్యలు చేపడితే మధ్యాహ్నం ఉత్పత్తి అయ్యే అదనపు సౌర విద్యుత్‌ను నిల్వ చేసి, సాయంత్రం గరిష్ఠ డిమాండ్ సమయంలో వినియోగించవచ్చు.

ముందున్న సవాలు

భారత్ ప్రపంచంలోనే వేగంగా పునరుత్పాదక ఇంధన సామర్థ్యాన్ని పెంచుకుంటున్న దేశాల్లో ఒకటి. కానీ సౌర, పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తిని పెంచడమే సరిపోదు. వాటిని నిల్వ చేయడం, సరైన సమయంలో వినియోగదారులకు చేరవేయడం, విద్యుత్ గ్రిడ్‌ను ఆధునీకరించడం కూడా అంతే కీలకం. లేదంటే శుభ్రమైన విద్యుత్ ఉత్పత్తి పెరిగినా, దానిలో కొంత భాగం వృథా అవుతూనే ఉంటుంది.