యూపీఐ లావాదేవీలపై కొత్తగా తీసుకొచ్చిన మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్ (MDR) విధానంపై రాజకీయ దుమారం కొనసాగుతోంది. కాంగ్రెస్ ఎంపీ, లోక్సభ ప్రతిపక్ష నేత రాహుల్ గాంధీ బుధవారం కేంద్ర ప్రభుత్వంపై విమర్శలు చేస్తూ, కొత్త యూపీఐ ఛార్జీల విధానాన్ని వెంటనే వెనక్కి తీసుకోవాలని డిమాండ్ చేశారు. అయితే కేంద్ర ప్రభుత్వం మాత్రం ఇది ‘యూపీఐ పన్ను’ కాదని, వినియోగదారులపై ఎలాంటి ఛార్జీ ఉండదని స్పష్టం చేసింది.
కొత్త విధానం ప్రకారం, రూ.2,000కు పైబడిన కొన్ని మర్చంట్ యూపీఐ లావాదేవీలపై 0.4 శాతం MDR వర్తించనుంది. రూ.75,000 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ విలువైన లావాదేవీలకు MDR గరిష్ఠంగా రూ.300కు పరిమితం చేస్తారు. ఈ ఛార్జీని వినియోగదారులు చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది.
ఈ నిర్ణయాన్ని రాహుల్ గాంధీ ‘యూపీఐ పన్ను’గా అభివర్ణిస్తూ, కేంద్ర ప్రభుత్వం వెంటనే ఈ విధానాన్ని రద్దు చేయాలని కోరారు. యూపీఐపై ఛార్జీలు విధించడం వల్ల భారీ మొత్తంలో డబ్బు అమెరికాకు వెళ్లే అవకాశం ఉందని ఆయన ఆరోపించారు. అలాగే ఈ నిర్ణయం అమెరికా ఒత్తిడితో తీసుకున్నదని ఆయన విమర్శించారు.
అయితే రాహుల్ గాంధీ ఆరోపణలను కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ ఖండించింది. MDR అనేది పన్ను కాదని, ప్రభుత్వం లేదా NPCI వసూలు చేసే ఛార్జీ కూడా కాదని స్పష్టం చేసింది. యూపీఐ వ్యవస్థను నిర్వహించే బ్యాంకులు, పేమెంట్ యాప్ ప్రొవైడర్లు తదితర డిజిటల్ పేమెంట్ వ్యవస్థలోని భాగస్వాముల మధ్య ఈ మొత్తం పంపిణీ అవుతుందని తెలిపింది.
వినియోగదారులపై ఈ ఛార్జీ భారం పడకుండా బ్యాంకులకు ఇప్పటికే సూచనలు ఇచ్చినట్లు కేంద్రం వెల్లడించింది. మర్చంట్లు MDR పేరుతో కస్టమర్ల నుంచి అదనపు మొత్తాన్ని వసూలు చేయకూడదని స్పష్టం చేసింది. యూపీఐ యాప్లు కూడా ప్రత్యేకంగా ప్లాట్ఫామ్ ఛార్జీలు విధించడానికి అనుమతి ఉండదని పేర్కొంది.
అక్టోబర్ 15, 2026 నుంచి కొత్త MDR విధానం అమల్లోకి రానుంది. రూ.2,000కు పైబడిన మర్చంట్కు చేసే నేరుగా వ్యక్తి నుంచి వ్యాపారికి (P2M) జరిగే కొన్ని యూపీఐ చెల్లింపులపై 0.4 శాతం MDR వర్తిస్తుంది. అయితే వ్యక్తి నుంచి మరో వ్యక్తికి చేసే UPI చెల్లింపులపై MDR ఉండదు. కుటుంబ సభ్యులకు డబ్బు పంపడం, స్నేహితులతో బిల్లు పంచుకోవడం, సొంత బ్యాంకు ఖాతాల మధ్య నగదు బదిలీ చేయడం వంటి లావాదేవీలు ఉచితంగానే కొనసాగుతాయని NPCI తెలిపింది.
చిన్న వ్యాపారులకు కూడా కొన్ని మినహాయింపులు ఉన్నాయి. యూపీఐ QR కోడ్ ద్వారా నెలకు రూ.1 లక్ష వరకు స్వీకరించే మర్చంట్లపై MDR వర్తించదు. ఒకే లావాదేవీ రూ.2,000కు మించి ఉన్నంత మాత్రాన ఆ వ్యాపారి MDR పరిధిలోకి రాడు. వరుసగా మూడు నెలలు యూపీఐ ద్వారా రూ.1 లక్షకు పైగా స్వీకరిస్తే MDR కేటగిరీలోకి వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది.
రైల్వేలు, టెలికాం, ఇన్సూరెన్స్, ఇంధనం వంటి కొన్ని రంగాల్లో రూ.2,000కు పైబడిన లావాదేవీలకు ఒక్కో లావాదేవీపై రూ.5 చొప్పున MDR ఉంటుంది. విద్యుత్, నీరు, పైప్డ్ నేచురల్ గ్యాస్ చెల్లింపులకు కూడా రూ.2,000కు పైబడితే రూ.5 MDR వర్తిస్తుంది. మ్యూచువల్ ఫండ్స్, సెక్యూరిటీస్, స్టాక్బ్రోకర్లు, ఇన్వెస్ట్మెంట్ ప్లాట్ఫామ్లకు సంబంధించిన చెల్లింపులపై 0.02 శాతం MDR, గరిష్ఠంగా రూ.300 వరకు ఉంటుంది.
ఇదిలా ఉంటే, ఈ నిర్ణయం విదేశీ ఒత్తిడి కారణంగా తీసుకున్నదన్న ఆరోపణలను కేంద్రం ఖండించింది. యూపీఐకి సంబంధించిన విధాన నిర్ణయాలు భారత్ స్వతంత్రంగా తీసుకుంటోందని, డిజిటల్ పేమెంట్స్ వ్యవస్థను మరింత బలోపేతం చేయడం, దీర్ఘకాలికంగా స్థిరంగా కొనసాగించడం లక్ష్యమని ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ తెలిపింది. దీంతో యూపీఐ ఛార్జీల అంశం ప్రస్తుతం కేంద్ర ప్రభుత్వం, ప్రతిపక్షాల మధ్య మరో రాజకీయ వివాదంగా మారింది.